tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu psikolog çerkezköy psikolog saray psikolog malkara psikolog lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu çerkezköy saray malkara lüleburgaz tekirdağ psikolog çorlu psikolog çerkezköy psikolog saray psikolog tekirdağ psikolog çorlu psikolog çerkezköy psikolog saray psikolog tekirdağ psikolog çorlu psikolog çerkezköy psikolog saray psikolog tekirdağ psikolog çorlu psikolog çerkezköy psikolog saray psikolog tekirdağ psikolog çorlu psikolog çerkezköy psikolog saray psikolog tekirdağ psikolog çorlu psikolog çerkezköy psikolog saray psikolog tekirdağ psikolog çorlu psikolog çerkezköy psikolog saray psikolog

tekirdağ psikolog mutlu yaşam psikolojik danışmanlık merkezi çorlu psikolog çerkezköy psikolog saray psikolog malkara psikolog lüleburgaz psikolog

MAKALELERİMİZ

GÜNCEL YAZILARIMIZ

Yaşlılarda Depresyon

Yaşlanma; organizmanın çeşitli yerlerinde zamanla meydana çıkan, bir daha düzelmeyen, fonksiyonel ve yapısal değişikliklere sebep olan fizyolojik ve biyolojikyapıyı etkileyen zamana yayılmış bir süreçtir.(Turaman2001).Yaşlanmak herkes için aynı işleyen bir süreç değildir. Her kişinin kendine özgü yaşlanma biçimi ve zamanı vardır. Yaşlanmanın son süreci ise yaşlılık olarak nitelendirilir.(Aslan, Hocaoğlu 2014).Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) 1998’de yaşlıları ve yaşlılığı içeren raporuna göreise yaşlılık; kendi kendine yetememe durumunun artması ve başkalarından yardım alma durumu artmış kişiler olarak tanımlanır ve yaşlılık sınırı altmış beş yaş olarak belirlenmiştir.(Turaman 2001).

Günümüzde teknolojinin ve sağlık standartlarının gelişmesiyle birlikte ortama yaşam ömrü de uzamıştır(Tamam,Öner 2001). Bunun sonucu olarak yaşlı olarak nitelendirilen kişisayısının (65 yaş ve üstü) tümtoplumdaki oranı da gelişmiş ülkelerde %15’lerekadar artmıştır(Alexopoulos 2000, Chong veark. 2001).Ayrıca 1950’de dünya nüfusunun %5.1’i yaşlı insanlardan oluşmaydı. 2000 yılında ise bu oran %6.9’a çıkmıştır (Akgün, Budakoğlu 2004). Gelecek yıllarda da insanların yaşama süresinin uzamasıyla beraber yaşlılarınnüfüs oranı da hızla artmaya devam edecektir. Bu yüzdendir ki yaşlı bireylerin sayıca özellikle de gelişmiş toplumlarda artacağı öngörülmektedir (Aslan, Hocaoğlu 2014).Yaşlıların güçlerinin azalması, kendi kendilerine yetememe durumları, kronik hastalılar, toplumdaki rollerinde azalma ve bu toplumsal rollerdekiolumsuz değişiklikler, ekonomik olarak kendilerine yetememeleri ve giderek çevreye bağımlı hale gelmeleri iseyaşama süresinin artmasının olumsuz sonuçlarıdır(Jeste, 2009).

Depresyon ise yaşlılarda en sık karşılaşılan ruhsal bozukluktur(Özmenler 2001).65 yaş  veüzeri kişilerde depresyonun farklı tipleriortalama %15 sıklıkla görülmektedir(Livingston 1990).Depresyonun distimi adı verilen kronik tipine yaşlılık döneminde çok sık rastlanır. Distimi tipi uzun sürelidir, yavaşseyreder veçok ağır belirtilerin görülmediği depresiftablo birçok kere yaşlılığın doğasıgibi görülür. Fakat bu yanlış bir bakış açısıdır.(Özmenler 2001).Ülkemizde yapılan bir çalışmada bedensel hastalığı bulunan 92 yaşlı hastanın 20’sinde (%21.7) ICD-10’a göre depresyon tanısı konmuştur (Sağduyu1997). Bir diğer çalışmada ise bir geriatri polikliniğineayaktan tedavi amacıyla başvuran hastaların%30.7’sinde, yatmakta olan hastaların ise %35’inde majör depresyon saptanmıştır (Ertan veark. 1998).İleri yaşlardaki depresyonda, duygudurum belirtileri olan mutsuzluk, keder, mod düşüklüğü ön planda olmayabilir. Genel kaygı, sinirliik hissi,huzursuz ruh hali, çocuksu davranışlar, inatçılık, sürekli şekilde bedensel yakınma,sızlanma, aşırı talep edicilik de depresyonun maskeli görünümleridir (Shulman 1989).Yaşlılarda görülen depresyonda bedensel yakınmalar ve endişeler daha ön plandadır. Vücut işleyişinde bozulma ya dahastalıkla ilgili, anlamsız-acayip nitelikli sanrılar, ajitasyon, bellekbozuklukları ileri yaş depresyonunun bilinen özellikleridir (Kaya 1999).Hastaların sıklıkla enerji kaybı, konsantrasyon zorluğu, isteksizlik, uyku sorunları, ağrı, iştah azlığı, kilo kaybı gibi şikayetleri de olur.  Depresyon sebebiyle intihar eden yaşlı sayısı çok fazladır. Bu konuda yaşlılar üzerinde Dünya’da birçok merkezde yapılan bir çalışmada yaşlı intiharlarının %71’inin psikiyatrik hastalıklardan kaynaklandığı saptanmıştır.  Bunların da yarıdan çoğunun intihar girişimi sırasında psikolojik olarak depresif durumda olduğu saptanmıştır. (Conwell, Raby, Caine 1995).

 RİSK FAKTÖRLERİ

Fiziksel Hastalıklar

Yaşlanmayla birlikte insanların biyolojik yapılarında değişiklikler olur. Kalp, damar ve endokrin bezlerinde birtakım değişimler, beyinde nöron sayısında azalma, kas-iskelet, dolaşım, sindirim sistemi ve diğer sistemlerde fonksiyonel yetersizlikler, üreme yeteneğinin kaybolması, duyu organlarındaki fonksiyonel kayıplar ve genel vücut direncinde azalma görülür(Aslan, Hocaoğlu 2014). Bu durum yaşlılarda yeti yitimine sebep olur. Yeti yitimi bireyin bağımsızlığını doğrudan etkilediğinden bireyin kendini başkalarına bağımlı, işe yaramaz hissetmesine, benlik saygısının düşmesine ve depresyona neden olabilmektedir (Boult, Kane, Louis,Boult ve McCaffrey 1994; Meerding, Bonneux, Polder, Koopmanschap ve Van der Maas 1998).Buna ek olarak, kronik hastalıkların ortaya çıkardığı depresif tablolar, yaşlıların yaşam kalitesini daha da etkileyerekhastalığın etkilerini arttırmaktadır. Bu birkısır döngü oluşturarak kişilerin depresyon düzeyini arttırabilmekte ve tamamen başkalarına muhtaçhale getirebilmektedir (NIH 1992).Parkinson hastalığı, adrenal ve tiroit işlev bozuklukları, felçler, kanser gibi hastalıkların doğrudan depresyona yol açtıkları daunutulmamalıdır (Tamam, Öner 2001). Pankreas ve akciğer kanseri gibihastalıkların da ilk belirtisi genelde depresyon olmaktadır(Oral 1999).Yaşlıda fiziksel sağlık ile depresif mizaç arasındakiilişki iki yönlüdür. Her ikisininde varlığı diğerininprognozunu kötü etkiler (Özmenler 2001).

Nörobiyolojik Faktörler

Özellikle yaşlanma ile birlikte serotonin, noradrenalin,dopamin ve GABA’nın beyin yapısındabir azalma görülür. Bu durum da yaşlılarındepresyona olan yatkınlığını arttıran en önemli sebepler arasında görülmüştür (Tamam, Öner 2001). Buna ek olarak, MAO düzeylerinin depresyon geliştirmiş yaşlılarda demansın erken bir habercisi olabileceği üzerinde çok fazla durulmuştur ve bu konu üzerinde yapılan araştırmaların yetersiz olduğu kanaatine varılmıştır (Alexopolous 2000).Yaşlanma süreciyle serebral kan akımında, nöron ve sinapssayısında azalma, glial hücrelerde artma, myelin kılıfındakalınlaşma, kan damarlarında aterosklerozis, kapillerfibrozisortaya çıkmaktadır (Long 1985).Ayrıca, beyin yapılarındaki bu dejeneratif değişiklikler “bellek, dikkat, algı” gibi bilişsel işlevleri ve psikomotor aktiviteyiolumsuz etkilemektedir. Bu da başlangıçta duygusal dalgalanmave şiddet gibi belirtilerle kendisini gösterebilmektedir (Yesavage 1993).

Psikososyal Faktörler

Yaşlılarda depresyona kesinlikle sebep olan faktörler vardır düşüncesi üzerinde bir fikir birliğine gidilememiştir. En çok fikir birliğine varılan sebep erkekler için mahremiyetinin kaybolması olmuştur.Dul olma, boşanma gibi faktörler de depresyonu tetikleyici faktörlerdir. Bu yüzdendir ki evli olmak erkekler için koruyucu bir rol üstlenir (Wilson 1999).Bunun yanı sıra, depresif görünümlü yaşlılarda hayatları boyunca yaşadıkları pek çok olumsuz olayında bu tablonun oluşumunda büyük etki payı vardır. Bunların başında eşin beklenmedik ölümü gelir. Fakat eşin eğer uzun yıllardır devam eden bir hastalığı varsa ve bu hastalık yüzünden vefatı gerçekleşmişse depresyon için tetikleyici bir neden olarak sayılmaz (Özmenler 2001).Öyküsünde hastanın geçmiş psikiyatrik tanıları, hastanın ailesinde ruhsal hastalık öyküsü, kişilik yapılanması,bulunan kronik biyolojik rahatsızlıkları,hastalık belirtilerinin gelişim süreci, aldığı psikolojik ve psikolojik olmayan tedaviler ayrıntılı biçimdesorgulanmalıdır (Ceylan ve Göka 1998, Örnek veark. 1992). Hastanın aile ve yakın çevresi özellikle hastadakiolası bilişsel bozukluk, duygulanım bozukluğu ve şizofreni varlığı konusunda sorgulanmalıdır (Tamam, Öner 2001).Yaşın ilerlemesiyle birlikte kişiler emeklilik dönemine girer. Bu dönemde kişiler ekonomik açıdan katkı sağlayabilen bireyler olma, otorite konumunda olma ve çevre tarafından saygın görünme gibi birçok toplumsal ve kişisel rollerini kaybetmektedirler. Sosyal kimliğini işine endeksleyen, rekabeti seven, başarı beklentisi çok fazla olan, mesleği dışında ailesiyle çok vakit geçirmeyen, sosyal ilişkileri az olan ya da mesleğini sonlandırırken kendini tatmin olmuş hissetmeyen bireylerde emeklilik olumsuz bir durumdur ve bu kişiler tarafından emeklilik hayatın sonu gibi algılanır (Karay 2012).Birlikte yaşadıkları çocukların başka yere taşınması, aynı yaş gurubundaki kişilerin, tanıdıklarınve eşin vefatıkayıp yaşantısına yol açmaktadır. Yaşamı zorluklarla dolu olan yaşlı insan için bu durumlar daha acı verici ve kabullenmesi çok daha zor durumlardır(Yılmaz, Sayıl 1996).

SONLANIM

Yaşlılarda depresyon ölüm oranını arttıran bir etmendir. Fakat bu oranın sadece depresyona bağlı olduğu söylenemez. Depresyona eşlik eden fiziksel rahatsızlıkların payı göz ardı edilemez. Araştırmalar da depresyonun yanı sıra meydana gelen biyolojik hastalıklarda hastalık seyrinin çok daha kötü ilerleme gösterdiği belirtilmiştir. (Williamson 1992). Buna ek olarak, Yaşlılarda depresyonun en acı sonuçlarından biri de intihardır(Aydemir 1999, Pearson ve ark.1997). Yaşlılar intiharetme olasılığının en fazla olduğuyaş bölümünü oluştururlar.Yaşlılarda özkıyım için en önemli risk faktörleri arasında;

  1. Cinsiyetin erkek olması
  2. Ağrı seviyesi yüksek olan ve yaşlının kendi kendine yetme durumunu etkileyecek biyolojik rahatsızlığın olması
  3. Yalnız yaşamak
  4. Daha önce intihar girişimi olması
  5. Ailede intihar girişimi olması
  6. Alkol ve ilaç kötüye kullanımın olması
  7. İntihar için plan yapmış olması
  8. Depresyonun iyileşme aşamasında eski gücünün geri gelmeye başlamasıyla birlikte intihar etme gücünü bulması

gibi durumları sıralayabiliriz. (Tamam, Öner 2001)

TEDAVİ

Kullanılan tedavi yöntemleri arasında en yaygın olarakfarmakoterapi, elektrokonvulzif terapi(EKT), psikoterapötik yaklaşımlar yer almaktadır (Tamam,Öner 2001).Yaşlı depresyonutedavisinde en iyi seçeneklerden biri de ilaç tedavisidir. Klasik trisiklikantidepresanların, selektifserotonin gerialım inhibitörlerinin (SSRI) yaşlı depresyonu tedavi etmekte oldukça başarılıdır (Özmenler 2001). Bu durumda dikkat edilmesi gereken durum yaşlının vücudunun bu ilaçları tölere edip edemeyeceğidir. Bunu önlemek için düşük doz tedaviden başlanması gerekmektedir. Elektrokonvulsif tedavi yaşlı depresyonu için güvenilirdir. Bunun yanı sıra etkili sonuç verdiği de gözlemlenmiştir (Özmenler 2001). Burada da dikkat edilmesi gereken husus tekniğin anestezi altında yapılmasıdır. Bu tedavilere ek olarak psikoterapi de destekleyici tedavi olabilir. Terapide, yaşlı hastanın günlük işlerini yapmasında destekleyici teknikler öğretme, hareket faaliyetlerinin arttırılması,fiziksel egzersizlere teşvikgibi yardımcı yöntemlerdanışana önerilebilir (Oslin 2000).Bunun yanı sıra kişilerarası ilişkilere odaklanmış davranışçı terapi tekniğinin ve kısa sürelidinamik psikoterapinin yararları da azımsanmayacak ölçüde fazladır.(O’rourke ve Hadjistavropoulos 1997).

SONUÇ

Her yaşta görülme olasılığı olan depresyon yaşlılık çağında da görülür ve bu hastalık kişilerin hayatlarını olumsuz yönde etkiler. Depresyonun görülme nedeni çok faktörlüdür. Bunlar arasında fiziksel hastalıkları, nörobiyolojik faktörleri ve psikososyal etmenleri sıralayabiliriz. Depresyona ek olarak ortaya çıkan diğer biyolojik rahatsızlıklar ise prognozu daha da kötüleştirir. Elektrokonvulsif tedavi ise yaşlı depresyonunda en güvenli ve etkili tedavi yöntemidir(Özmenler 2001).

Uzman Klinik Psikolog

Cansu KURULTAY

Kaynaklar

  1. Akgün S, Bakar C, Budakoğlu (2004)Iİ. Dünyada ve Türkiye’de yaşlı nüfus eğilimi, sorunları ve iyileşme önerileri. Türk Geriatri Dergisi; 7:105-110.
  2. Alexopoulos GS (2000) Mooddisorders. ComprehensiveTextbook of Psychiatry, BJ Saddock, VA Saddock (Ed), 7. Baskı, Philadelphia, Lippincott Williams andWilkins, s.3060-3067.
  3. Aslan M. Hocaoğlu Ç. (2014).Yaşlılarda İntihar Davranışı. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-CurrentApproaches in Psychiatry 2014; 6(3):294-309 doi: 10.5455/cap.20131229101314.
  4. Aydemir Ç (1999) Türkiye’de yaşlı intiharları. Kriz Dergisi, 7:21- 25.
  5. Boult, C.,Kane, R. L., Louis, T. A., Boult, L., McCaffrey, D.(1994). Chronicconditionsthatleadtofunctionallimitation in theelderly. J Gerontol., 49(1): 28-36.
  6. Ceylan ME, Göka E (1998) Araştırma ve Klinik Uygulamada Biyolojik Psikiyatri; Alkol Kullanım Bozuklukları, Yaşlılık Psikiyatrisi, Demans. 1. Baskı, İstanbul, Nobel Tıp Kitabevi, s.107-113.
  7. Conwell Y, Raby WN, Caine ED.(1995) Suicideandaging II: thepsychobiologicalinterface. IntPsychogeriatr; 7:165-181.
  8. Ertan T, Eker E, Şar V ve ark. (1996) Geriatrik Depresyon Ölçeği ile Kendini Değerlendirme Depresyon Ölçeğinin 60 yaş üzeri Türk popülasyonunda geçerlik ve güvenilirlik incelemesi. 32. Ulusal Psikiyatri Kongresi Bildiri Özet Kitapçığı. Ankara, GATA Basımevi, s.139.
  9. Jeste DV(2009)Geriatricpsychiatry: overview. In Kaplan andSadock’sComprehensiveTextbook of Psychiatry, 9th ed. (Eds BJ Sadock, VA Sadock, P Ruiz):3595-3602. Philadelphia, Lippincott Williams Wilkins.
  10. Karay A. Normal yaşlılığın ruhsal zorlukları. Psikiyatride Güncel 2012; 2:281-293.
  11. Kaya B. (1999). Yaşlılık ve Depresyon 1 Tanı ve Değerlendirme. Geriatri 2 (2): 76-82,Turkish Journal of Geriatrics
  12. Livingston G, Hawkins A, Graham N ve ark. (1990) TheGospelOakstudy: Prevalencerates of dementia, depressionandactivitylimitationamongelderlyresidents in innerLondon. PsycholMed, 20:137-146.
  13. Long DM(1985): Aging in thenervoussystem, Neurosurgery; 17(2):348-354.
  14. NIH Consensus Conference (1992) Diagnosisandtreatment of depression in later life. JAMA, 268:1018-1024.
  15. Oral T (1999) Depresyonun ikincil sebeplerinin belirlenmesi, (Yaşlılık ve Psikiyatri-II), Okyanus Yayınları, s.5-14.
  16. O’Rourke N, Hadjistavropoulos T (1997) Therelativeefficacy of psychotherapy in thetreatment of geriatricdepression. Aging&MentalHealth, 1:305-310.
  17. Oslin DW, Streim J, Katz IR ve ark. (2000) Change in disabilityfollowsinpatienttreatmentforlate life depression. J AmGeriatrSoc, 48(4):357-362.
  18. Örnek T, Bayraktar E, Özmen E (1992) Geriyatrik Psikiyatri. İzmir, Saray Tıp Kitabevleri, s.63-85.
  19. Özmenler K.N (2001) Yaşlılık Çağı Depresyonları. Duygudurum Dizini;3:109-115, ANKARA
  20. Pearson JL, Conwell Y, Lindesay J ve ark. (1997) Elderlysuicide; A multi-nationalview. Aging&MentalHealth, 1:107-111.
  21. Sağduyu A (1997) Yaşlılar için depresyon ölçeği; Hamilton depresyon ölçeği ile karşılaştırmalı güvenilirlik ve geçerlilik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 8:3-9.
  22. Shulman KI(1989): Conceptualproblems in theassessment of depression in old age. Psychiatr J UnivOttawa; 14(2):363-366.
  23. Tamam L, Öner S (2001) Yaşlılık Çağı Depresyonları. Demans Dergisi;1: 50-60
  24. Turaman C.(2001) Yaşlı sağlığı hizmetlerinin birinci basamakta planlanması. Türk Geriatri Dergisi; 4:22-27.
  25. Williamson GM, Schulz R (1992) Physicalillnessandsymptoms of depressionamongelderlyoutpatients. PsycholAging, 7:343-351.
  26. Wilson KC,Chen R, Taylor S ve ark. (1999) Socio-economicdeprivationandtheprevalenceandprediction of depression in oldercommunityresidents. Br J Psychiatry, 175:549-553.
  27. Yesavage J(1993): Differentialdiagnosisbetweendepressionanddementia. The Amer J of Medicine; 94 (Suppl 5A): 23-28.
  28. Yılmaz Ç. Işıl S. (1996). Değişik Ortamlarda Yaşayan Yaşlılarda Psikiyatrik Semptomoloji ve Yaşam Doyumu. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası Cilt 49, Sayı 4,205-209